Niegrzeczne czy przeciążone? Co tak naprawdę kryje się za wybuchami naszych dzieci”

 

Krzyk w sklepie, tupanie na środku korytarza, rzucenie się na podłogę bez wyraźnego powodu - każdy rodzic zna takie sceny i każdy przynajmniej raz złapał się na myśli: po co ono tak robi? Co ja robię źle? Odpowiedź, którą coraz częściej słyszą rodzice od pedagogów i terapeutów, bywa zaskakująca: często dziecko nie robi niczego złego. Ono po prostu nie radzi sobie z napięciem i robi to jedyne, co umie, czyli daje upust ciału.

Ciało jako narzędzie

Samoregulacja to nic innego, jak zdolność do opanowania własnych emocji i powrotu do równowagi po silnym przeżyciu. Dorośli mają na to całe zestawy sprawdzonych sposobów.  Często wychodzą na spacer, rozmawiają ze znajomym, sięgają po kawę albo po prostu głęboko oddychają. Małe dziecko tego wszystkiego jeszcze nie ma. Jego układ nerwowy dopiero dojrzewa, a słownictwo emocjonalne liczy może kilka słów.

Dlatego kiedy trzylatek nie może się uspokoić i kręci się w kółko albo z całej siły bije pięściami w kanapę. Być może właśnie w ten sposób próbuje sobie pomóc. Kołysanie, intensywne tupanie, ściskanie czegoś w dłoniach, a nawet krzyk mogą pełnić dokładnie tę samą funkcję, co wieczorny jogging u zmęczonego pracą ojca.

Skąd wiadomo, że to nie jest zwykły „numer"?

Granica jest oczywiście płynna i rodzice słusznie pytają, jak odróżnić prawdziwe przeciążenie od wyuczonego sposobu na wymuszenie uwagi. Kilka rzeczy może tu pomóc.

Zachowanie samoregulacyjne pojawia się zwykle w sytuacji silnych emocji lub nadmiaru wrażeń. Możemy się z nim spotkać w hałaśliwym centrum handlowym, po bardzo długim dniu, kiedy plany nagle się zmieniły. Co ważne, dziecko robi to również wtedy, gdy nikt na nie nie patrzy i dość szybko samo z tego wychodzi, gdy napięcie opada.

Zachowanie nakierowane na dorosłego wygląda inaczej: pojawia się w obecności konkretnej osoby, ustępuje, gdy dziecko dostanie to, o co mu chodziło, i często towarzyszy mu bardzo uważne śledzenie reakcji otoczenia.

W praktyce jedno nie wyklucza drugiego. Dziecko może być jednocześnie autentycznie przeciążone i przy okazji sprawdzać, co zrobi mama. 

Co zamiast „natychmiast przestań"

Specjaliści zgodnie powtarzają: samo powstrzymanie zachowania nie wystarczy, jeśli nie zaproponujemy czegoś w zamian. Dziecko nie rezygnuje z jedynego narzędzia, które zna, dopóki nie nauczy się innego.

Pomóc może to, co daje wyładowanie fizyczne bez szkody dla otoczenia: ściskanie piłki antystresowej, ugniatanie plasteliny, darcie starego papieru, dmuchanie baniek mydlanych czy choćby kilka podskoków. Równie ważna jest spokojna obecność dorosłego i przewidywalność dnia codziennego, bo dzieci znacznie lepiej znoszą trudne emocje, gdy wiedzą, czego się spodziewać.

Samo nazywanie tego, co się dzieje, też robi robotę. „Widzę, że jesteś teraz bardzo zdenerwowany" to zdanie, które pomaga dziecku zrozumieć siebie, zanim jeszcze nauczy się o tym mówić.

Zmiana, którą proponują pedagodzy, jest prosta do opisania, choć trudna w wykonaniu: zamiast pytać „dlaczego ono jest niegrzeczne?", lepiej zapytać „czego jego ciało teraz potrzebuje?".