Powiedz „nie” hejtowi w sieci

 

13-letnia Kasia jest uzdolniona muzycznie. Ostatnio na jednej z platform społecznościowych umieściła filmik, na którym śpiewa swoją ulubioną piosenkę. Pod nagraniem pojawiły się nieprzyjemne i obraźliwe komentarze dotyczące jej wyglądu, ubioru i talentu. Dziewczynka usunęła filmik, teraz cały czas płacze i nie chce już rozwijać swoich muzycznych zainteresowań.

Piotrek jest uczniem siódmej klasy. Nigdy nie był duszą towarzystwa i zawsze wolał spotkania w mniejszym gronie rówieśników. Niedawno na wycieczce klasowej kilku kolegów wyśmiewało się z jego introwersji, robili mu też zdjęcia bez jego zgody, a następnie przerabiali je i wrzucali do internetu. Piotra najbardziej zabolało to, że jedno z takich zdjęć zostało polajkowane przez kolegę, którego do tej pory uważał za swojego przyjaciela.

Czym jest hejt

Powyższe sytuacje to przykłady hejtu – zjawiska, z którym młodzi ludzie często spotykają się w internecie. Hejt to nie tylko złośliwy, obraźliwy komentarz zamieszczony w sieci – to forma przemocy emocjonalnej. Jego celem jest ośmieszenie, upokorzenie lub zniszczenie reputacji innej osoby.

Hejt (ang. hate – nienawiść) może przybierać różne formy. Są to np. komentarze i posty wyśmiewające czyjś wygląd, zachowanie lub poglądy, zamieszczanie przerobionych zdjęć czy filmików, wysyłanie obraźliwych wiadomości, ale także ignorowanie lub wykluczenie kogoś z grupy online bądź podszywanie się pod kogoś w sieci.

Z hejtem może spotkać się w zasadzie każdy z użytkowników internetu, jednak dzieci i młodzież są na niego szczególnie narażone. Wynika to z faktu, że ich życie społeczne często toczy się online, a niejednokrotnie świat cyfrowy jest dla nich równie ważny jak ten rzeczywisty. Jedocześnie też mogą nie dostrzegać granicy między żartem a przemocą, a także nie zdawać sobie sprawy, że jakieś ich zachowanie w sieci może nieść za sobą poważne skutki i naprawdę kogoś zranić. W internecie nie widzimy bezpośredniej reakcji drugiej osoby na to, co publikujemy na jej temat, dlatego też łatwo jest zapomnieć, że po drugiej stronie znajduje się prawdziwy człowiek. Dodatkowo użytkownicy sieci często mają poczucie bycia anonimowym, co również może zwiększać skłonność do agresywnych zachowań.

Hejt a sztuczna inteligencja

W ostatnim czasie obserwujemy ogromny rozwój sztucznej inteligencji (ang. artificial intelligence – AI). I choć w dużej mierze wykorzystujemy ją w pozytywny sposób, to może się też zdarzyć, że zostanie użyta np. do przerabiania czyichś zdjęć lub filmów w celu ośmieszenia czy stworzenia fałszywych informacji. Materiały wygenerowane przy użyciu AI wyglądają bardzo wiarygodnie i często trudno rozpoznać, że są nieprawdziwe.

Skutki i profilaktyka

Hejt zostawia trwały ślad w psychice i czasem jego skutki są bardzo poważne. U niektórych osób długotrwałe doświadczanie przemocy w internecie może prowadzić do kryzysu psychicznego, a w skrajnych przypadkach dochodzi również do prób samobójczych i samobójstw.

To do nas, dorosłych, należy uczenie młodych ludzi, czym jest hejt, jakie może nieść za sobą konsekwencje i jak należy na niego reagować. Ważne jest to, aby w świecie online nie zatracali empatii i aby nie aprobowali hejtu (nie lajkowali, nie udostępniali dalej krzywdzących kogoś treści), a nawet okazali swój sprzeciw („to nie w porządku”). Mogą też udzielić wsparcia osobie, która doznaje hejtu, np. napisać do niej coś miłego. Czasem jedno dobre słowo potrafi uratować komuś dzień – a nawet dużo więcej.

Jak rozpoznać hejt i jak reagować

Często trudno jest zauważyć, że dziecko doświadcza hejtu. Ono samo może obawiać się mówienia o problemie – towarzyszy mu wstyd, lęk lub poczucie, że nie zostanie przez dorosłych zrozumiane. Należy być czujnym i zwracać uwagę m.in. na następujące zachowania dziecka:

• zaczyna unikać telefonu, usuwa swoje konta z mediów społecznościowych,
• zamyka się w pokoju, nie chce rozmawiać,
• płacze bez wyraźnego powodu,
• nie chce chodzić do szkoły,
• ma problemy ze snem lub koncentracją,
• mówi o sobie źle (np. „nikt mnie nie lubi”, „jestem do niczego”).

Powyższe objawy nie zawsze będą wynikiem hejtu, natomiast każdy z nich wymaga dokładniejszego przyjrzenia się dziecku i spokojnego porozmawiania z nim, tak aby znaleźć przyczynę problemów i udzielić odpowiedniego wsparcia. Czasem w tym celu potrzebna będzie pomoc specjalisty (np. psychologa).

W relacjach z dzieckiem zawsze warto dążyć do tego, aby wiedziało, że może nam o wszystkim powiedzieć, a my nie będziemy krzyczeć ani krytykować, tylko okażemy zrozumienie. Najważniejsze jest to, aby reagować spokojnie i nie grozić dziecku np. zabraniem telefonu czy odcięciem go od internetu – to wcale nie rozwiąże problemu, a dziecko dodatkowo poczuje się ukarane. Nie bagatelizujmy sytuacji hejtu, nie mówmy np. „To nic takiego, przecież to tylko internet” – dla młodego człowieka to naprawdę ważna sfera życia.

Należy też pamiętać, że osoby, które znają swoją wartość, są mniej podatne na działania hejtera. Pracujmy więc nad budowaniem samooceny dziecka oraz jego wewnętrznej siły i odporności emocjonalnej. Gdy młody człowiek będzie mieć poczucie, że naprawdę jest kimś wartościowym, a jego najbliżsi będą go w tym wspierać, to nawet jeśli doświadczy hejtu, będzie umiał sobie z nim poradzić w konstruktywny sposób i nie wpłynie on na jego myślenie o sobie ani na postrzeganie siebie.

Gdzie można znaleźć pomoc

W naszym kraju działają telefony oferujące wsparcie i porady zarówno dla dzieci i młodzieży, jak i dla dorosłych, którzy chcą im pomóc:

• 800 100 100 – telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawie bezpieczeństwa dzieci,
• 116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży prowadzony przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę,
• 800 12 12 12 – Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka.

W przypadku zaobserwowania u dziecka niepokojących zachowań (nie tylko tych związanych z hejtem) można zgłosić się również do Publicznej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Lublińcu (ul. Sobieskiego 9, tel. 34 356 29 66, 785 926 040). Placówka oferuje wsparcie dzieciom i młodzieży z terenu powiatu lublinieckiego oraz ich rodzicom i nauczycielom. Korzystanie z pomocy Poradni jest bezpłatne.